درس دوازدهم

ادبيّات غنايی

ادبيّات غنايی گونه ای از ادبيّات است که با زبانی نرم و لطيف، با استفاده از معانی عميق و باريک، به بيان احساسات

 شخصی انسان می پردازد و بيانگر عواطف و آرزوهای انسان و غم ها و شادی های اوست.

کلمه ی «غنا» در اين اصطلاح به معنی موسيقی  است و شعر غنايی در اصل همراه  با  موسيقی خوانده  می شده

 است امّا در حقيقت، دامنه ی آن بسيار گسترده تر است و همه ی احساسات گوناگونان انسانی از قبيل احساسات

 عاشقانه، مذهبی، عرفانی، مدح، هجو، وصف طبيعت و جامعه و مسائل شخصی مانند غم غربت، شکايت از زندان،

 مرثيه ی عزيزان و نظاير آن را در بر می گيرد. بنابراين، بخش عمده ی ادبيّات ما را شعر غنايی تشکيل می دهد.

 رباعيات خيام ، دوبيتی های بابا طاهر ، غزليّات مولوی ، سعدی ، حافظ ، صائب و بيدل، منظومه های بزمی نظامی و

 بخشی از سروده های قصيده سرايان مشهور  مانند فرّخی، منوچهری ، عنصری ، خاقانی و  نيز عمده سروده های

 معاصر از نوع ادبيّات غنايی است.

از کعبه گشاده گردد اين در

وقتی آواز عشق مجنون                                                     چون زيبايی ليلی در جهان پيچيد

                  چون راپت* عشق  آن   جهان   گپر                      شد   چون  مه   لپلی   آسمان   گپر

ديگر اميدی به درمان او نبود                    پدر مجنون درحالی که از سرانجام فرزندش نااميد شده بود سخت درمانده شد

                  برداشته    دل     ز کار     او    بخت                     درماند   پدر   به     کار     او    سخت

افراد فاميل سعی کردند                                                    برای مشکل او چاره ای پيدا کنند

                  خوپشان    همه   در   نپاز    با    او                     هر   پک   شده   چاره     ساز   با   او

چون او را ناتوان ديدند                                                        برای چاره جويی به گفتگو پرداختند

                  بپچارگی     و را        چو       دپدند                     در      چاره  گری      زبان     کشيدند 

همه ی افراد فاميل نظرشان اين بود                                    که مشکل مجنون فقط با رفتن به خانه خدا حل می شود

                  گفتند     به     اتفّاق     پک     سر                     کز     کعبه      گشاده    گردد  اپن  در

کعبه جایی است که همه ی مردم به آنجا پناه می برند              و سجده گاه زمین و آسمان است

                  حاجت   گه   جمله  جهان   اوست                     محراب    زمپن    و    آسمان    اوست

وقتی که زمان حج رسید                                     شتری خواست و برای راحتی فرزندش کجاوه ای روی شتر آماده کرد

                  چون  موسم حج  رسپد ، برخاست                     اشتر    طلبپد     و   محمل*   آراست

فرزند عزيزش را با محبّت راضی کرد                                       و او را که مانند ماه زيبا بود در کجاوه نشاند

                  فرزند    عزيز    را    به   صد    جهد                     بنشاند    چو   ماه    در    پکی   مهد*

پدر مجنون در حالی که دلی پرگرفتار داشت                             چون غلامی به خانه ی خدا متوسّل شد

                  آمد  سوی  کعبه ، سينه  پر  جوش                     چون  کعبه    نهاد   حلقه   در    گوش

پدر مجنون به او گفت : این مکان جای بازی و غفلت نیست          عجله کن و ازخدا راه چاره مشکل خودت را بخواه

                  گفت ای پسراپن نه جای بازی است                    بشتاب   که  جای  چاره  سازی است

بگو، ای خدا من را از این بيهوده کاری                                    نجات بده و به راه راست هدايت کن

                  گو ،   پارب   از   اپن   گزاف *  کاری                    توفپق        دهم       به      رستگاری

ای خدا به من کمک کن که گرفتار عشق شده ام                     و من را از بلای عشق آزاد کن

                  درپاب      که       مبتلای     عشقم                    آزاد    کن      از        بلای       عشقم

وقتی مجنون حرف و سخن عشق را شنید                              اوّل گریه کرد و بعد خندید

                  مجنون   چو   حدپت   عشق بشنيد                    اوّل      بگرپست         پس      بخندپد

مجنون مانند ماری که قبل ازپريدن به دورخودش حلقه زده باشد ازجایش بلند شد         و حلقه در خانه ی خدا را گرفت و به آن متوسّل شد

                  از جای   چو   مار   حلقه   بر جست                   در   حلقه   ی    زلف   کعبه   زد دست

مجنون همانطور که حلقه را دردست داشت می گفت:         ای خدا من امروز مانند این حلقه به درگاه تو متوسّل شده ام

                  می گفت  ،   گرفته    حلقه   در   بر                   کامروز    منم    چو    حلقه     بر     در

به من می گویند که از عشق خودت دست بردار                      امّا به نظر من اين راه و رسم آشنایی نیست

                  گوپند   ز     عشق    کن      جداپی                   اپن      نپست         طرپق      آشناپی

خدایا همه ی وجود  من با عشق پرورش یافته است                               ازتو می خواهم که جز عشق سرنوشت دیگری نداشته باشم

                  پرورده ی   عشق    شد    سرشتم                   جز       عشق        مباد      سرنوشتم

خدایا تو را به عظمت و بزرگی ات                                         و قدرت و سروری ات به دنیا قسم می دهم

                  پارب    به         خداپی       خداپپت                   وان    گه     به       کمال      پادشاپپت

خدایا من را درعشق به مرتبه ای برسان که عشق باقی بماند          هرچند که من نابود شوم

                  کز    عشق     به   غاپتی*   رسانم                   کاو     ماند    اگر     چه    من     نمانم

هرچند که من از شراب عشق سرمست شده ام                    امّا من را از این هم عاشق تر کن

                  گر چه   ز   شراب    عشق   مستم                   عاشق    تر    از   اپن   کنم  که هستم

خدایا هرچه از عمر من باقی مانده است                                از من بگیر و به عمر لیلی افزوده کن

                  از عمر من آن چه  هست   بر   جای                   بستان    و     به    عمر    ليلی   افزای

پدر مجنون که به سخنان فرزندش گوش می کرد                       وقتی این حرف ها را شنید سکوت کرد

                  می داشت  پدر  به  سوی  او  گوش                   کاپن   قصّه  شنپد  ،   گشت    خاموش

فهمید که مجنون اسیر عشق لیلی است                              و این درد عشق او درمان ندارد

                  دانست   که   دل    ،     اسپر   دارد                   دردی          نه          دوا پذپر        دارد

بیاموزیم